Mwanachama wa Rotary na mwanaanga anaishi ndoto zake za anga za juu
Samantha Cristoforetti alitamani kusafiri angani tangu akiwa mtoto. Sasa, anashiriki mshangao wa anga na wanadamu wenzake duniani.
by Diana Schoberg
2 Dec 2024Kwa namna fulani, ni kama mkutano mwingine wowote wa Rotary.
Wanachama kadhaa wa Rotary Club of Köln am Rhein hukusanyika jioni nzuri ya Jumatatu katika mojawapo ya majengo maarufu ya ofisi ya Kranhäus, vito vya usanifu vilivyo na umbo la herufi L iliyogeuzwa juu chini kandokando ya Mto Rhine huku minara ya Kanisa Kuu la Cologne ikionekana kwa mbali. Mzungumzaji wa usiku huo, mwanachama wa kipekee wa klabu hiyo, amepangwa kuwapa Rotarians ziara ya mtandaoni ya mahali pake pa kazi. Muunganisho wa Wi-Fi upande wake unasuasua, na wanasubiri kwa hamu.
Hatimaye, anaonekana, na hapo ndipo mkutano huu unapoingia katika mwelekeo tofauti kabisa. Kwa sababu Samantha Cristoforetti, mwanaanga aliyeko ndani ya International Space Station, anaelea.
Cristoforetti yuko katika mwezi wa nne wa kipindi chake cha pili kwenye kituo hicho cha anga, chombo cha utafiti chenye ukubwa unaokaribia nyumba yenye vyumba sita vya kulala ambacho huzunguka Dunia kila dakika 90. Nywele zake zikiwa zimeachwa huru kutoka katika mipaka ya mvuto kwa namna ambayo ingemfanya mwanamuziki wa metali wa miaka ya 80 ahisi wivu, anajibu maswali na kuwavutia wanachama wa klabu kwa mandhari ya ajabu ya anga. “Mara nyingi mimi hujaribu kufanya mikutano nikiwa kwenye cupola, kwa sababu hapo unaweza kuwaonyesha watu Dunia kupitia madirisha,” anasema katika mahojiano na jarida la Rotary.
Cristoforetti alileta bendera ya klabu ya Rotary ya Köln am Rhein hadi Kituo cha Kimataifa cha Anga za Juu.
Hati miliki ya picha: Shirika la Anga la Ulaya/NASA, Samantha Cristoforetti
Vitu binafsi vya wanaanga hufuatiliwa kwa makini sana; lazima vifikie kikomo kikali cha uzito wa pauni 3.3 tu kwa jumla. Miongoni mwa vitu vyake vichache alivyovichagua, Cristoforetti amejumuisha bendera nyekundu na nyeupe ya klabu ya Rotary ya Köln am Rhein. Mkutano unapofungwa, wanachama wenzake wa klabu wanamshukuru kwa makofi makubwa.
Anajisogeza nyuma mbali na kamera, akiiacha bendera ya klabu ikionekana kwenye skrini ikielea nyuma yake.
Safari ya Cristoforetti kwenda angani ilianza wakati wa utoto wake katika kijiji kidogo kwenye Milima ya Alps ya Italia, hamu yake ya kupenda safari ikichochewa na majira ya joto aliyotumia akizurura msituni pamoja na binamu zake na majira ya baridi akiteleza kwenye theluji. Lakini ni safari zake katika vitabu, alivyovisoma kwa siri chini ya shuka wakati wa kulala, zilizotayarisha mawazo yake kwa kupaa kwake kwa kasi. “Nina shaka kama ningekuwa mwanaanga leo kama nisingepanda ngazi kwenda Mwezini miaka mingi iliyopita, ... kama nisingesafiri hadi China pamoja na Marco Polo au kupigana vita vikubwa pamoja na Sandokan” maharamia huyo, anakumbuka katika kitabu chake cha 2018, Diary of an Apprentice Astronaut.
Alipokuwa na miaka 17 na akiwa mwanafunzi wa mwisho wa shule ya sekondari, alisafiri kwenda St. Paul, Minnesota, kama mwanafunzi wa kubadilishana. “Nilikuwa tayari nimevutiwa sana na safari za anga. Nilikuwa shabiki mkubwa wa Star Trek,” anasema. “Yote hayo yalikuwa yamejikita Marekani.” Siku moja, alipokuwa akila nje pamoja na mama mwenyeji wake, waliona tangazo la Space Camp huko Huntsville, Alabama. Cristoforetti alikuwa tayari kabisa. Katika Space Camp, alisoma kuhusu space shuttle na akaiga misheni ya saa 24. “Nilipata nafasi ya kwenda na kuigiza mwanaanga kwa wiki nzima,” anasema. “Ilinikaribisha sana zaidi na jambo zima la anga.”
Hatua kwa hatua kuelekea anga za juu
Aliporudi nyumbani, alianza safari ya pili, ya kupata ujuzi ambao angehitaji ili kuomba kuwa mwanaanga, iwapo fursa hiyo adimu ingetokea. Alisoma uhandisi na akawa mmoja wa marubani wa kwanza wa kivita wanawake katika Jeshi la Anga la Italia. “Singesema nilikuwa na mawazo hayo kupita kiasi,” anasema. “Sikuzote nilifurahia kujifunza na kufanya kile nilichokuwa nikifanya wakati huo. Lakini sikuzote niliendelea kuiweka ndoto hiyo akilini.”
Cristoforetti alivishwa suti ya anga ya Urusi katika kituo cha mafunzo, ambako pia aliiga matembezi ya anga ndani ya maji. Chanzo cha picha: Gagarin Cosmonaut Training Center
Cristoforetti alivishwa vazi la anga la Urusi katika kituo cha mafunzo, ambako pia aliiga matembezi ya angani chini ya maji. Chanzo cha picha: Gagarin Cosmonaut Training Center
Shirika la Anga la Ulaya lilikuwa limeajiri wagombea wa mwanaanga mara mbili tu hapo awali, mara ya karibuni zaidi ikiwa mwanzoni mwa miaka ya 1990, wakati Cristoforetti alikuwa kijana. Hivyo basi, shirika hilo lilipotangaza kuwa lilikuwa linapokea maombi mwaka 2008, alijua hiyo ndiyo ilikuwa fursa yake ya mara moja maishani.
Pamoja na waombaji wengine 8,412 waliokidhi vigezo, alipitia kwa bidii mchakato wa kuajiri wanaanga, uliokuwa ukijumuisha majaribio ya uwezo, tathmini za kisaikolojia, uchunguzi wa kitabibu, na mahojiano. Aliboresha tena ujuzi wake wa lugha ya Kirusi akitumia kitabu cha sauti cha Harry Potter. (“Bado nina msamiati mdogo lakini wa kuvutia wa istilahi za kichawi za Kirusi,” anaandika katika kitabu chake.) Hatimaye, alipokea habari ambazo alikuwa akisubiri kusikia — kwamba alikuwa ametimiza ndoto yake ya utotoni. “Unapopokea simu inayosema umechaguliwa ni kama, Wow, uwezekano wa hili kutokea kweli ni upi?” anasema.
Mwezi Septemba 2009, alianza mafunzo kwa ajili ya misheni za kwenda Kituo cha Kimataifa cha Anga za Juu. Kwa mafunzo ya kutembea angani, alifanya mazoezi chini ya maji ili kuiga hali ya kutokuwa na uzito. Alipimwa kwa ajili ya suti za anga za Kirusi na za Marekani; glovu za Kimarekani pekee zilihitaji vipimo 26. Naye alijiandaa kwa dharura ambazo alitumaini zisingewahi kutokea — ajali ndogo tu za mahali pa kazi kama vile kujitenga na kamba kutoka kwenye kituo cha anga na kuelea mbali.
Ilikuwa wakati wa mojawapo ya mafunzo haya ambapo Bernd Böttiger, mwanachama wa Rotary Club of Köln am Rhein, alikutana kwa mara ya kwanza na Cristoforetti. Böttiger, ambaye ni mtaalamu mashuhuri kimataifa wa tiba ya dharura, huwafundisha wanaanga taratibu za kufufua mtu iwapo kutatokea dharura kwenye kituo cha anga. “Alinivutia kuwa mwenye mtazamo chanya sana, mwenye uthabiti mkubwa, mnyoofu sana, na mwenye umakini mkubwa,” anasema. “Naweza kuelewa kwa urahisi jinsi walivyompata miongoni mwa maelfu ya waombaji.”
Mwezi Novemba 2014, baada ya kile ambacho huenda kilionekana kama miaka mingi ya mwanga ya mafunzo, Cristoforetti alikuwa tayari kuruka kwenda angani.
Kufikia kurushwa
“Pusk,” sauti inasikika kwenye redio katika kituo cha kurushia roketi huko Baikonur, Kazakhstan. Anza. Mafuta yanaanza kutiririka kuingia kwenye vyumba vya mwako vya chombo cha anga cha Kirusi cha Soyuz TMA-15M.
“Zazhiganiye.” Kuwashwa.
“Poyekhali!” Twende! kamanda wa wafanyakazi wa safari hiyo, Anton Shkaplerov, anapaza sauti. Cristoforetti na mwenzake Terry Virts wanaungana naye katika mwito huo wanaporushwa hewani kwa mshindo wa ghafla. Ni jambo lilelile ambalo wanaanga wa Kisovieti wamekuwa wakilipaza tangu Yuri Gagarin, binadamu wa kwanza kwenda angani, alipofanya hivyo mwezi Aprili 1961.
Kupanda mti katika Cosmonaut Alley ni moja ya desturi nyingi za wanaanga.
Chanzo cha picha: GCTC
Wahudumu wanaoruka kwenda angani hufuata taratibu za kitamaduni zinazozidi hata mila za muda mrefu za Rotary zinazojulikana kwa wanachama. Katika siku zinazoongoza hadi uzinduzi, Cristoforetti anaeleza katika kitabu chake, desturi hizo zinajumuisha kutazama filamu ya enzi ya Sovieti, kupanda mti katika Cosmonauts Alley, na kuinua glasi ya juisi ya matunda. Wajumbe wa wafanyakazi huandika majina yao kwenye milango ya vyumba vyao vya hoteli, hupokea manyunyu ya maji matakatifu kutoka kwa kasisi wa Orthodox, na hutembea kwenda kwenye basi litakalowapeleka hadi eneo la uzinduzi huku wimbo maarufu wa roki wa Urusi “Trava u Doma,” au “Grass by the Home,” ukisikika. Na hili litasikika kuwa la kawaida kwa wanachama wa Rotary: Wakiwa tayari ndani ya kituo cha anga, wanaanga wapya wanaweza kupokea pini, kuashiria uanachama wao katika kundi maalumu.
Sekunde zinapoendelea kuhesabika ndani ya Soyuz, Cristoforetti na wenzake wanabanwa kwenye viti vyao kwa nguvu kubwa zaidi hadi, takriban dakika tisa baadaye, injini zinapozimwa wanapofikia obiti. “Ndani ya glavu zao nene, mikono yangu inanining’inia karibu na usawa wa macho, kana kwamba haijaunganishwa nami,” anaandika katika kitabu chake kuhusu wakati huo. “Katika mabadiliko ya ghafla yanayokwenda kinyume na mamilioni ya miaka ya kumbukumbu ya mwili, inanibidi nijitahidi kuishikilia karibu na mwili wangu.”
Wanafika kwenye kituo cha anga katika takriban saa sita na, baada ya saa kadhaa za taratibu, lango kati ya chombo cha anga cha Soyuz na kituo cha utafiti hufunguliwa. Kwa msukumo wa upole kutoka kwa Shkaplerov, Cristoforetti anajisukuma kupita hapo. Ni “kama kuzaliwa kwa mara ya pili,” kama anavyoeleza, “moja ya nyakati chache za kipekee za muunganiko kati ya yaliyopita na yajayo.” Kwa hilo, anakuwa mtu wa 216 kuishi katika kituo cha anga.
Msururu wa ‘mara za kwanza’
Tangu kikosi cha kwanza chenye Mmarekani mmoja na Warusi wawili kilipowasili mwaka 2000, Kituo cha Kimataifa cha Anga kimekuwa na wakaaji bila kukatizwa na wanaanga kutoka nchi 23 katika hali inayofanana na mbio za kupokezana vijiti, bila kukoma kwa miaka 24. Cristoforetti ameshiriki katika misheni mbili, ya kwanza kuanzia Novemba 2014 hadi Juni 2015, ambayo wakati huo ilikuwa ndefu zaidi kuwahi kutokea kwa mwanamke angani kwa siku 200; ya pili kuanzia Aprili hadi Oktoba 2022, iliyojumuisha wiki kadhaa kama kamanda wa kituo cha anga, na hivyo kumfanya kuwa mwanamke wa kwanza kutoka Ulaya kushika wadhifa huo.
Cristoforetti alizoea “mara za kwanza” zote za angani: usingizi wake wa kwanza (alichagua kutojifunga ukutani kwa kamba za bungee na badala yake akaelea huru ndani ya chumba chake cha wafanyakazi chenye ukubwa wa kibanda cha simu); mlo wake wa kwanza (mayai ya kukoroga na uji wa shayiri, ambavyo aliviacha vielee ili avile akiwa hewani); safari yake ya kwanza kwenda chooni (kwa sababu ya urejelezaji wa mkojo, “kahawa ya jana inakuwa kahawa ya kesho,” anaandika katika kitabu chake). Kisha akaendelea na shughuli za kuwa mwanaanga.
Kifaa hupima uzito wa mafuta na misuli ya Cristoforetti, sehemu ya kazi ya kisayansi ya kujifunza jinsi mwili wa binadamu hubadilika angani
Chanzo cha picha: Space Agency/NASA, Samantha Cristoforetti
Kwenye kituo cha anga za juu, chakula huelea mbali kisipowekwa salama.
Chanzo cha picha: European Space Agency/NASA, Samantha Cristoforetti
Saa za kazi huanzia takriban saa 1 asubuhi hadi saa 1 jioni na huanza kwa mkutano wa asubuhi. Kituo hiki ni, zaidi ya yote, chombo cha utafiti wa kisayansi. Wakati wa misheni zake, Cristoforetti amechangia utafiti kuhusu mada za afya kama vile athari za kelele katika usikivu, udumishaji wa nguvu za misuli, na osteoporosis, pamoja na maeneo mengine ya sayansi kama fizikia ya emulsion na sifa za metali.
Kudumisha kituo cha anga kikiendelea kufanya kazi ni jukumu la wanaanga, kwa kazi kama vile usafi wa ndani (hata angani, unahitaji kuvuta vumbi), matengenezo, na kupakia na kupakua vyombo vya mizigo. Pia wanatakiwa kufanya mazoezi kwa saa 2.5 kila siku ili kuzuia kupotea kwa uzito wa mifupa na misuli. Katikati ya hayo kuna mikutano na meneja wao, mwongoza safari za anga, daktari, au mwanasaikolojia. Kazi zao zinapokamilika, wanaweza kupiga simu nyumbani au kufurahia mandhari kutoka kwenye cupola, mojawapo ya mambo ambayo Cristoforetti hupenda kufanya zaidi.
“Wakati mwingine kunakuwa na wiki zenye shughuli nyingi sana ambapo unafanya kazi muda wote na kuruka kutoka jukumu moja hadi jingine. Kwa kweli unasahau kwamba uko angani,” anasema. “Kuelea ndiko kunakuwa njia yako ya kawaida ya kusonga. Kwa namna fulani unasahau jinsi kukaa au kutembea kunavyohisi.”
Hata hivyo, alibaki na hisia zake za mshangao. Katika mojawapo ya siku za mwisho za misheni yake ya kwanza, anakumbuka kuona noctilucent clouds, aina adimu ya mawingu ya miinuko ya juu ambayo huwafurahisha watazamaji wa anga kwa mikunjo ya buluu ang’avu. “Nilikuwa nimekaa angani kwa zaidi ya nusu mwaka, hivyo unaweza kufikiri kwamba wakati huo tayari umezoea sana, lakini ilikuwa kama, ‘Lo, Mungu wangu, haya hapa.’”
Cristoforetti alikuwa mwanamke wa kwanza kutoka Ulaya kushiriki katika matembezi ya angani.
Chanzo cha picha: ESA/NASA/Roscosmos
Katika misheni yake ya pili, Cristoforetti alishiriki katika “shughuli ya nje ya chombo cha anga” ya saa saba, ambayo wengi wetu tunaijua kama matembezi ya angani, ya kwanza kufanywa na mwanamke wa Ulaya. Yeye na mwenzake kutoka Urusi walipeleka nanosatelaiti 10 kama sehemu ya jaribio na walifanya kazi kwenye mkono wa roboti uliounganishwa nje ya kituo cha anga unaosaidia wanaanga katika matengenezo.
“Inalemaza hisia — inahitaji sana kisaikolojia na kimwili, hasa kama wewe ni mwanamke mdogo kama mimi,” anaeleza. “Ni umakini wa hali ya juu na nguvu ya nia unapokuwa unaifanya, kisha ukimaliza, unaweza kweli kuiacha ikuingie moyoni. Ilikuwa hisia kubwa ya mafanikio kwa kuwa hatimaye niliweza kufanya hilo. Uzoefu wenyewe wa kutoka nje, ulikuwa wa ajabu.”
Angani, siku za wanaanga hupangwa na wengine; hakuna kukimbilia dukani au kupambana na msongamano wa magari. Wanaporudi duniani, hupitia hali inayofanana na mshtuko wa kurejea katika utamaduni wa kawaida. Na pia kuna jambo hilo linaloitwa graviti. Cristoforetti alipotua baada ya safari yake ya kwanza, anaeleza katika kitabu chake, alikopa simu ya mwenzake kumpigia mwenzi wake, Lionel Ferra, ambaye pia anafanya kazi katika Shirika la Anga la Ulaya. Alipomaliza, alianza kuisukuma simu irudi kwa mwenzake kana kwamba ingeweza kuelea yenyewe. Kosa la kawaida la mwanaanga. Alijizuia kwa wakati ufaao.
Kucheza katika Zero-G
Cristoforetti ni mwanaanga, mhandisi, rubani wa kivita — na pia nyota wa TikTok. Wasifu wake kwenye jukwaa hilo la mitandao ya kijamii unasema, “Mwanaanga wa Shirika la Anga la Ulaya akienda kwa ujasiri mahali ambapo hakuna mtumiaji wa TikTok aliyewahi kufika hapo awali”
Mpangilio wake wa video za TikTok unajumuisha kila kitu kuanzia majaribio ya sayansi hadi vidokezo vya maisha angani. Video hizo zinajumuisha jinsi ya kutumia choo cha angani, kuelea 101, na kuruka ndani ya aurora borealis. Katika kipande kuhusu jinsi ya kunywa kahawa angani, kifuko cha foil kinaelea kando yake huku maandishi ya picha yanayosema “coffee please” yakimulika kwenye skrini na wimbo “Coffee Break” wa Jonah Nilsson ukicheza nyuma. Akijumuisha sayansi kidogo kwenye video, anaonyesha kwa nini kikombe cha kawaida hakiwezi kufanya kazi katika mikrograviti na jinsi kikombe chake kinachofanana na mtungi wa mchuzi kinavyotumia hatua ya kapilari kuelekeza kimiminika kuelekea mdomoni mwake.
Cristoforetti anapunga mkono kwa heri huku wafanyakazi wenzake wakijiandaa kuondoka kwenye kituo cha anga za juu.
Baada ya safari ya saa tatu, alikuwa amerudi duniani. Picha kwa hisani ya: ESA/NASA
“Nilitaka kujaribu kitu kipya na kuhakikisha tunawafikia vijana. Kila mtu alikuwa akiniambia wote wako TikTok,” anasema. “Nilikuwa kama, ‘Itakuwa shida. Sijui hata kucheza. Sina uhakika kama unaweza kucheza angani.’” Lakini alijaribu na akaishia kufurahia sana.
Ingawa kazi kwenye kituo cha anga ilikuwa ya kuhitaji umakini mkubwa, Cristoforetti alipata njia nyingine za kufanya maisha ya obitini yawe ya kusisimua zaidi. Katika safari yake ya kwanza, Muitalia huyo halisi alishirikiana na Lavazza kuleta mashine ya kwanza ya kutengeneza espresso angani, iliyopewa jina la mashine ya ISSpresso. Alisherehekea kuwasili kwake kwenye chombo cha mizigo cha Dragon kwa kuvaa sare kutoka Star Trek: Voyager. Mashine hiyo ya espresso pia ilitumika kama utafiti wa mienendo ya vimiminika. Na kama sehemu ya mpango wa UNICEF, aliimba wimbo maarufu wa John Lennon “Imagine” akiwa katika cupola ya kituo cha anga, ikiwa ni mojawapo ya matoleo mengi ya watu duniani kote yaliyojumuishwa katika video iliyotolewa mkesha wa Mwaka Mpya 2014.
Anapokuwa duniani, Cristoforetti anaishi Cologne pamoja na mwenzi wake na watoto wao wawili. Akiwa amevutiwa na tabia yake, Böttiger alimwalika ajiunge na klabu ya Rotary ya Köln am Rhein kati ya safari yake ya kwanza na ya pili. “Nilidhani ilikuwa mahali pazuri pa kujenga uhusiano na watu ambao labda wanataka kuishi maisha yenye kusudi,” anasema. Na ni nani ambaye hangetaka kula pamoja na mwanaanga? “Inavutia sana kukaa naye mezani na kula na kunywa pamoja naye,” Böttiger anasema.
Cristoforetti (katikati) anarudi katika mji wake wa kuzaliwa wa Cologne baada ya misheni yake ya pili.
Chanzo cha picha: ESA/NASA
Cristoforetti anachunguza sakafu ya bahari kujiandaa kwa misheni za baadaye za wanaanga kwenda mwezini na Mirihi.
Taswira kwa hisani ya: ESA/NASA
Zaidi ya anga ya juu, kazi ya Cristoforetti imempeleka kutoka sakafu ya bahari (aliishi mita 19 chini ya uso wa Dunia kwa siku tisa kama kamanda wa kikosi cha NEEMO 23 cha NASA) hadi fjord za Norway, ambako alishiriki katika safari ya utafiti wa jiolojia inayofanana na ile ya mwezini. Huo ulikuwa maandalizi ya siku za karibuni wakati wanaanga watakaporejea kuchunguza uso wa mwezi.
Baada ya kufika kila mahali kuanzia vilindi vya bahari hadi anga ya juu, Cristoforetti ataelekea wapi baadaye? Anatafakari swali hilo. “Je, nitawahi kwenda New Zealand? Sijui. Ni mbali sana. Ni uwekezaji mkubwa wa muda na juhudi. Nilipokuwa kwenye kituo cha anga, niliruka juu ya New Zealand kila siku. Ilikuwa rahisi sana, sivyo?” anasema. “Ningeweza tu kutazama nje ya dirisha na, kwa namna fulani, nilikuwa hapo.
“Lakini wakati huohuo, unakuwa na hamu ya kuona ilivyo huko chini, kwa hivyo bila shaka ningependa kwenda Patagonia. Ningependa kwenda milimani nchini Chile, maeneo yote yale ambayo yanakuwa ya kawaida sana kwako unapokuwa angani. Na hata hivyo, yako mbali sana unapokuwa Duniani.”
Hadithi hii ilichapishwa awali katika toleo la Desemba 2024 la Rotary magazine.