Waanzishaji wa amani
Gundua Waanzishaji wa Amani wa Rotary na jinsi viongozi na programu zinavyosaidia kuleta amani ya kudumu kupitia ushirikiano na hatua za kijamii.
by Jason Keyser
1 Feb 2024Wakati maafisa wa serikali nchini Saudi Arabia walipoanza kutafuta miaka kadhaa iliyopita mtu ambaye angeweza kusaidia kuanzisha upatanishi na utatuzi wa migogoro kama nguzo ya mageuzi ya ufalme katika sekta ya sheria, walikumbana na tatizo. “Hili lilikuwa jambo la kusikitisha kusikia, lakini walisema hawakuweza kumpata mtaalamu wa fani hiyo ambaye angeweza kuzungumza Kiarabu,” anakumbuka Sherif Elnegahy. Kwa bahati nzuri, Elnegahy, Rotary Peace Fellow kutoka Misri, alikuwa ametoka kushirikiana kuandika kitabu kuhusu mada hiyo — kwa Kiarabu — na kilivutia macho ya waziri wa sheria mwenyewe. Wasaudia walikuwa wamepata mtaalamu wao.
Mmoja wa takriban wahitimu 100 wa ushirika wa amani wanaofanya kazi Mashariki ya Kati au Afrika Kaskazini, Elnegahy ana utaalamu unaohitajika sana katika eneo lenye uhitaji mkubwa wa wajenzi wa amani. Elnegahy, aliyekamilisha ushirika wake mwaka 2016 katika Kituo cha zamani cha Rotary Peace katika Chuo Kikuu cha Chulalongkorn nchini Thailand, anakumbuka akisisitiza hitaji la kituo kama hicho katika Mashariki ya Kati kwenye fomu yake ya mrejesho wa programu. Sasa, ana sababu ya kusherehekea. Mwezi huu, baada ya miaka ya kupanga, Rotary inatangaza ushirikiano wake mpya zaidi wa kituo cha amani, na Chuo Kikuu cha Bahçeşehir huko Istanbul. “Ni ndoto inayotimia,” anasema.
Programu ya cheti itawafunza wajenzi wa amani ambao wanatoka katika eneo hilo au wamefanya kazi humo, au wanaofanya kazi inayohusiana katika sehemu nyingine za dunia. “Kituo hiki kipya cha amani kinajengwa juu ya historia ndefu ya Rotary ya kufanya kazi kwa ajili ya amani,” anasema Rais wa Rotary wa 2006-07 Bill Boyd, mwenyekiti wa kamati ya utafutaji wa eneo hilo. “Hatutasuluhisha kila tatizo, lakini tutaleta mabadiliko kupitia kwa peace fellows wengi ambao watakuwa vichocheo vya amani katika eneo lote.”
Kituo cha Istanbul ni hatua nyingine mbele katika mpango wa Rotary wa kuanzisha jumla ya programu nne za cheti kufikia 2030 katika Afrika, Mashariki ya Kati au Afrika Kaskazini, Asia, na Amerika ya Kusini. Programu ya Bahçeşehir (hutamkwa BAH’-che-sheh-hir) ni ya pili kati ya hizo baada ya kituo cha Chuo Kikuu cha Makerere mjini Kampala, Uganda, ambacho kilipokea kundi lake la kwanza mwaka 2021. Aidha, programu ya vituo vya amani yenye umri wa miongo miwili ina matoleo matano ya shahada ya uzamili kote duniani.
Uturuki imekuwa makao ya idadi kubwa zaidi ya wakimbizi duniani katika miaka ya hivi karibuni, wakiwemo zaidi ya watu milioni 3.7 waliokimbia vita nchini jirani ya Syria, kama wale walio katika kambi ya Suruç, wanaoonekana hapa mwaka wa 2014. Picha kwa hisani ya: Vadim Ghirda/AP Photo.
Istanbul, makao ya Kituo kipya zaidi cha Rotary cha Amani, imekuwa njia panda ya tamaduni tangu enzi za kale. Taswira kwa hisani ya Ozgur Donmaz/Getty Images.
Kuanzisha kituo katika Mashariki ya Kati kwa muda mrefu kumekuwa lengo la Rotary. Haja ya viongozi wa ndani wanaoaminika kuwa watetezi madhubuti wa amani ni kubwa kuliko wakati mwingine wowote, kama inavyoonyeshwa na vita kati ya Israel na Hamas na migogoro mingine ya muda mrefu nchini Yemen, Sudan, Syria, na kwingineko. “Kituo hiki kitatoa mahali pa washiriki kuzungumza kwa uwazi kuhusu migogoro ya muda mrefu na mustakabali wa eneo hili, na kuchunguza mbinu na njia mpya za kujenga jamii zenye amani,” anasema Laura Descher, mkurugenzi wa mpango wa Rotary Peace Centers. “Mpango huu unawapa fursa ya kuchunguza masuala ya migogoro, utambulisho, umaskini, na uhamishaji wa watu, na kujadili changamoto na suluhisho zinazowezekana pamoja.”
Miongoni mwa wahitimu 1,700 wa ushirika wa amani wanaofanya kazi katika takriban nchi 140 leo ni viongozi katika serikali, mashirika yasiyo ya kiserikali, taasisi za elimu na utafiti, vyombo vya habari na sanaa, mashirika ya kulinda amani na kutekeleza sheria, na mashirika ya kimataifa kama vile United Nations na World Bank. Baadhi yao wameanzisha mashirika yao wenyewe. Wanafanya kazi na wakimbizi na watu waliolazimika kuhama makazi yao, vijana, wanawake na watoto, walioathiriwa na migogoro na umaskini, na wengine.
Ingawa ni asilimia ndogo tu ya washiriki hao wa ushirika wa amani wanaofanya kazi katika Mashariki ya Kati, mojawapo ya malengo ya kituo kipya ni kuimarisha mtandao huo wa wataalamu wanaoweza kuunda mazingira yanayohitajika kwa amani kwa kushughulikia sababu na vichocheo vya msingi vya migogoro. Dhana hiyo, inayojulikana kama Positive Peace, hushughulikia masuala kama vile umaskini, ubaguzi, mvutano wa kikabila, ukosefu wa upatikanaji wa elimu, na mgawanyo usio sawa wa rasilimali. Ili kuelewa jinsi hilo linavyoonekana, zingatia kazi ya Elnegahy.
Yeye ni mwendesha mashtaka wa zamani wa umma na jaji mkuu katika nchi yake ya asili ambaye sasa anajikita katika usuluhishi na utatuzi wa migogoro. Elnegahy husafiri katika maeneo mbalimbali ya Mashariki ya Kati, akishauri mashirika na programu za UN, Wizara ya Haki ya Saudi, kampuni binafsi, na wengine. Kazi hiyo humpeleka kutoka mahakama zenye msongamano mkubwa katika eneo la Ghuba ya Uajemi hadi mitaa ya vijiji katika Bonde la Nile nchini Misri.
Ameingilia migogoro kuanzia mauaji ya kulipiza kisasi ya kifamilia huko Upper Egypt hadi mizozo kati ya kampuni kubwa na jamii, ikiwemo moja ambapo wakulima wa Misri waliwashambulia wafanyakazi na kuhujumu vifaa vya kampuni ya mafuta na gesi. “Kijiji kizima kilichanganyikiwa kwa sababu yake,” anakumbuka. Suluhisho alilopata baada ya wiki tatu za diplomasia ya kusafiri huku na huku lilipelekea kampuni hiyo kukubali kutumia ushawishi wake kuwapatia wakulima vibali vya kujenga maduka na biashara ndogo ndogo za kuhudumia wafanyakazi wa mradi huo na kuwapatia wakulima kipato. “Ilikuwa rahisi hivyo,” anasema.
Katika kesi inayofanana, anafanya kazi kutatua mzozo kuhusu mradi ulioko kusini mwa Misri ambao ni muhimu kwa uchumi wa nchi hiyo na kwa msukumo wa Afrika Kaskazini kuwa msambazaji mkuu wa nishati mbadala. Pia amewafundisha wapatanishi wa mahakama kusuluhisha migogoro katika kesi za kiraia, kifamilia, kibiashara, na jinai. Alipotembelea baadhi ya wanafunzi wake katika mji wa Dammam nchini Saudi, aliguswa na taswira ya wapatanishi watatu waliokuwa wakishughulikia kwa bidii orodha ya kesi zilizohusisha mamia ya watu waliosimama bega kwa bega ndani ya mahakama. Idadi kubwa sana ilikuwa ikisuluhisha kesi zao kabla ya kusikilizwa mahakamani. “Nilihisi kwamba kwa namna fulani nilikuwa nimegusa maisha yao,” Elnegahy anasema. “Waliweza kuacha migogoro yao nyuma.”
Kwa msaada wake, Saudi Arabia sasa ina mpango imara wa usuluhishi na imeweka utaratibu huo kama taasisi kote nchini. Athari za kazi kama hiyo huenda mbali zaidi ya mizozo ya watu binafsi. “Inaweka mazingira ya maridhiano; inakuwa sehemu ya jamii,” Elnegahy anasema. “Si vita au mashauri ya kisheria pekee; kuna mbinu nyingine. Kwa hiyo nadhani inasambaza utamaduni chanya linapokuja suala la jinsi ya kushughulikia tofauti zetu.”
Sasa anawafundisha kizazi kijacho, akifundisha usuluhishi kwa wanafunzi wa sheria nchini Misri na kuwezesha mashindano ya kitaifa ya usuluhishi kwa wanafunzi. Pia alifanya kazi na UN Women, taasisi ya United Nations inayokuza usawa wa kijinsia, kubuni na kuwasilisha programu ya mafunzo kwa vijana wanawake wajenzi wa amani kutoka mataifa ya Kiarabu. “Washiriki walikuwa wa ajabu,” anasema. “Kila mmoja wao bila shaka ni kiongozi wa baadaye.” Kundi la kwanza, mwaka 2021, lilijumuisha wanawake walioendelea kupata kazi katika shirika la UN linalosaidia wakimbizi wa Kipalestina, UN’s Food and Agriculture Organization, na African Development Bank.
Kituo cha Otto and Fran Walter Rotary Peace katika Chuo Kikuu cha Bahçeşehir kitapokea wanafunzi wake wa kwanza mwaka 2025. Maombi yanapokelewa hadi tarehe 15 Mei kwa cheti cha mwaka mmoja cha maendeleo ya kitaaluma katika masomo ya amani na maendeleo. Kitapokea hadi wanafunzi 40 kwa mwaka. Mtaala unajumuisha ujenzi wa amani, maendeleo endelevu, utatuzi wa migogoro, diplomasia, upatanishi na ushirikiano. Wakati wa masomo ya uwanjani, washiriki wa ushirika watachunguza masuala ya wakimbizi na migogoro ya ardhi na kidini, na kutembelea maeneo ya maafa na maeneo ya migogoro iliyokwama. Jifunze zaidi kuhusu Rotary Peace Fellowships.
Ingawa kituo cha amani katika eneo hilo kimekuwa ndoto ya Elnegahy na Rotary kwa muda fulani, juhudi hizo zilipata msukumo kwa zawadi kubwa zaidi kuwahi kutolewa kwa mpango wa vituo vya amani, ahadi ya dola milioni 15.5 iliyokubaliwa na Rotary Foundation kutoka Otto and Fran Walter Foundation mnamo Februari 2021. Changamoto iliyofuata ilikuwa kuchagua mshirika wa chuo kikuu. Rotary ina uwepo mdogo wa vilabu katika Mashariki ya Kati na ilihitaji kuwa makini katika kuchagua taasisi mwenyeji, na inaamini ilipata mshirika anayefaa. “Tunaleta mtandao wa kimataifa wa Rotary na wigo wetu, na wao wanaleta utaalamu wao kuhusu eneo hili na kuhusu amani na maendeleo,” anasema Descher.
Ikiwa na kampasi na ofisi katika zaidi ya nchi 10, na zaidi ya wanafunzi wa kimataifa 7,000 huko Istanbul pekee, Chuo Kikuu cha Bahçeşehir kinakuza mtazamo wa kimataifa.
Kwa hisani ya Chuo Kikuu cha Bahçeşehir
Miongoni mwa vigezo, ilibidi iwe katika nchi yenye uwepo wa Rotary, ilihitajika iweze kufikiwa na wanafunzi wote wa kimataifa, na chuo kikuu kilipaswa kuonyesha dhamira ya ushirikiano wa kweli na Rotary. Zaidi ya taasisi 30 katika nchi 11 zilizingatiwa. Hatimaye, taasisi tatu zilialikwa kuwasilisha mapendekezo kamili. Kando na Bahçeşehir, zilikuwa ni American University in Cairo na Sabancı University, pia jijini Istanbul.
Kila moja ilikuwa na nguvu maalum katika amani na maendeleo. Kwa mfano, katika Bahçeşehir, peace fellows watanufaika na ushirikiano ambao chuo kikuu hudumisha na Umoja wa Mataifa ili kuendeleza Malengo ya Maendeleo Endelevu ya UN, ambayo yanashughulikia changamoto zikiwemo umaskini, ukosefu wa usawa, mabadiliko ya tabianchi, na amani na haki. “Rotary Peace Fellows watashiriki katika mafunzo ya kidiplomasia ya ngazi ya juu na kuunganishwa na wataalamu wa Umoja wa Mataifa wanaofanya kazi katika usimamizi endelevu wa amani,” anaeleza Ebru Canan-Sokullu, mkuu wa kitivo cha sayansi za uchumi, utawala, na kijamii cha chuo kikuu na mkurugenzi wa kituo chake cha mafunzo cha Umoja wa Mataifa, kinachoitwa CIFAL Istanbul.
Ikiwa na kampasi na ofisi katika zaidi ya nchi 10, na zaidi ya wanafunzi wa kimataifa 7,000 katika Istanbul pekee, Bahçeşehir inakuza mtazamo wa kimataifa. “Chuo kikuu pia kinajitokeza kama mfano mdogo wa Mashariki ya Kati na Afrika Kaskazini, kikikaribisha wanafunzi wengi kutoka eneo hili,” anasema Esra Albayrakoğlu, mkurugenzi wa kitaaluma wa kituo cha amani.
Wakati Otto and Fran Walter Rotary Peace Center at Bahçeşehir University itakapowakaribisha wanafunzi wake wa kwanza mwaka 2025, mafanikio yake pia yatategemea ushiriki wa wanachama wa Rotary wa eneo hilo, ambao watawakaribisha na kushirikiana na peace fellows wanaotembelea na kuwaunganisha na wahitimu wa peace fellow nchini Uturuki. Wilaya tatu za Rotary za nchi hiyo zina historia ndefu katika ujenzi wa amani, ikiwemo kuwezesha mkutano mkuu wa amani kwa ajili ya Balkan mwaka 2014. Suat Baysan, gavana wa zamani wa District 2420, anaongoza kamati inayofanya kazi na kituo kipya cha amani na Rotary International ili kuwahusisha wanachama wa eneo hilo na programu. Kazi ya wanachama wa Rotary, wakiwemo wale wa nchi za asili za fellows, itakuwa kuunga mkono kazi yao na kutoa mwongozo kwa siku zijazo, Baysan anasema. “Hilo ni muhimu sana,” anasema. Analijua moja kwa moja, akiwa amesafiri katika eneo hilo kwa miaka mingi kama mhandisi wa mawasiliano ya simu. Analinganisha kazi ya kudumisha amani na uangalizi wa kina ambao wahandisi huchukua ili kuweka madaraja ya Istanbul yakining’inia kwa usalama juu ya Bosporus. “Lazima uitunze wakati wote,” anasema.
Ikiwa kama daraja la ardhi kati ya Ulaya na Asia, Rasi ya Anatolia imekuwa njia panda ya tamaduni na kitovu cha himaya — Byzantine, Seljuq, Ottoman — tangu enzi za kale. Leo, jamhuri ya kisasa ya Uturuki, nchi mwanachama wa NATO yenye watu takriban milioni 85, ni nguvu ya kikanda yenye ushawishi barani Ulaya na Mashariki ya Kati.
Nafasi yake inayounganisha mabara pia imeifanya kuwa makazi ya idadi kubwa zaidi ya wakimbizi duniani katika miaka ya karibuni. Zaidi ya milioni 3.7 walikuja kutoka Syria jirani, ambako zaidi ya miaka 12 ya vita imesababisha uharibifu mkubwa na kuua angalau watu nusu milioni. Mamia ya maelfu ya wakimbizi na wahamiaji wa ziada wamekuja kutoka Afghanistan, Iran, Iraq na nchi nyingine.
Wimbi hilo la haraka, pamoja na mfumuko wa bei na matatizo mengine ya kiuchumi, limeweka shinikizo kwa rasilimali na kusababisha mvutano wa kijamii. Tetemeko la ardhi la janga lililoikumba Uturuki na kaskazini mwa Syria mwaka mmoja uliopita liliongeza kiwewe na shinikizo hizo.
Mhitimu wa fellow wa amani Mustafa Öztürk ni profesa mshiriki katika shule ya elimu katika Chuo Kikuu cha Boğaziçi mjini Istanbul. Hufundisha walimu kuhusu mbinu jumuishi ili kuwajumuisha watoto wahamiaji na wakimbizi.
Elif Avcı, mshirika wa amani wa mwaka 2019 kutoka Istanbul, anasema kituo kipya cha amani kinaweza kuwa kitovu cha utafiti na utetezi na “kina uwezo wa kuwa nguvu ya mabadiliko katika eneo letu.” Picha kwa hisani ya Faid Elgziry.
Mwanachuo mwenzake wa Peace, Mustafa Öztürk, ni profesa mshiriki katika shule ya elimu ya Chuo Kikuu cha Boğaziçi mjini Istanbul. Anabuni na kutekeleza programu za elimu endelevu kwa walimu, akilenga kuwafunza waelimishaji kuhusu mbinu shirikishi za kuwaunganisha watoto wakimbizi na wanafunzi wengine wasiojiweza, ambao wengi wao wamepitia kiwewe kikubwa. Kadiri alivyoendelea na kazi hiyo, amegundua kwamba walimu wanaweza kuwa mawakala wenye nguvu wa amani.
Aliona hilo likitokea mwaka 2021, wakati vurugu zilipozuka mjini Ankara baada ya kijana mmoja wa Uturuki kuchomwa kisu hadi kufa wakati wa mapigano na kundi la Wasyria. Makundi ya watu yalijibu kwa kuharibu biashara, kushambulia nyumba na kupindua magari katika eneo moja la mji mkuu linalokaliwa na wahamiaji na wakimbizi wengi wa Syria. Öztürk anasema walimu wa eneo hilo ndio waliosaidia kutuliza hali ya wasiwasi. “Walikuwa wakiingia mitaani na walikuwa wakienda kwenye nyumba za familia kwa urahisi, bila hatari yoyote kwa usalama wao kwa sababu waliaminiwa na pande zote mbili, na walikuwa wakitekeleza jukumu muhimu katika mazungumzo,” anasema. “Wana jukumu lenye nguvu sana katika kuleta amani shuleni na kueneza amani kutoka shuleni hadi kwa jamii pana.” Kuwa na kituo cha amani kinacholenga eneo hilo, Öztürk anaamini, kutafungua njia zaidi kama hizo za kujenga amani katika jamii nzima.
Elif Avcı, mwanachuo mwingine wa peace kutoka Istanbul, anasema kituo kipya cha amani kinaweza kuwa kitovu cha utafiti na utetezi. Alianza taaluma yake kama mwanasaikolojia wa watoto na vijana balehe. Tangu alipokamilisha usomi wake wa peace katika Chuo Kikuu cha Bradford nchini Uingereza, amekuwa akitetea makundi yaliyotengwa kwa kuwasaidia kupata sauti katika masuala ya mahali wanapoishi na kuhakikisha kwamba walio madarakani wanawasikiliza. “Kuanzishwa kwa kituo cha amani mjini Istanbul kuna uwezo wa kuwa nguvu ya mageuzi katika eneo letu na kuwa kichocheo cha kudumu cha ujenzi wa amani,” anasema.
Ufunguzi wa kituo hicho kipya ni sababu ya kuwa na matumaini. Migogoro ya eneo hilo inaweza kuonekana kuwa migumu kutatuliwa, lakini kwa mtazamo wa Elnegahy, amani na haki vinawezekana, hata baada ya maafa mabaya zaidi yaliyowahi kutokea kwa binadamu. Ni mtazamo ulioundwa na tukio alilopitia wakati wa usomi wake mwenyewe upande mwingine wa dunia katika Asia ya Kusini-Mashariki. Wakati wa ziara ya eneo la Killing Fields nchini Kambodia, imani yake ilitikisika alipomwona mwanamke akilia mbele ya mti ambapo watoto wadogo waliuawa wakati wa mauaji ya kimbari ya Kambodia. Jioni hiyo, alijikuta kwenye sarakasi, akitazama onesho lililosimulia hadithi ya mtoto aliyenusurika utawala wa Khmer Rouge na anayepata uponyaji kupitia sanaa. Alikuja kujua kwamba sarakasi hiyo ilianzishwa na manusura wa enzi hiyo ya ugaidi ambao walifanya dhamira yao kuwa kueneza uponyaji na furaha. Ilikuwa onyesho dhahiri, alitambua, kwamba tuna uhuru, kama watu binafsi na kama jamii, kuchagua njia ya amani. “Ni juu yetu,” anasema, “kuamua ni alama gani tunataka kuacha.”
Ripoti ya ziada imefanywa na Diana Schoberg.
Hadithi hii ilionekana awali katika toleo la Februari 2024 la jarida la Rotary.