Maisha ya Natalia Perehrestenko yalibadilika milele tarehe 16 Machi 2022. Hapo ndipo nyumba yake katika kijiji cha Moshchun nchini Ukraine ilipobomolewa katika shambulio la Urusi.
“Nyumba iliharibiwa kutokana na kombora kugonga chumba ambamo binti yangu aliishi pamoja na mtoto wake,” anasema. “Mungu ashukuriwe, kufikia wakati nyumba ilipoanza kuungua, tulikuwa tayari tumehamishwa.”
Uharibifu mkubwa huko Moshchun
Picha kwa hisani ya: Sergii Zavadskyi
Leo, Perehrestenko na familia yake wamerudi Moshchun. Hata wanaishi kwenye ardhi yao wenyewe, katika nyumba ya moduli iliyotolewa na wanachama wa Rotary.
Wilaya za Rotary kote ulimwenguni zimetumia ruzuku za kukabiliana na majanga zenye jumla ya karibu dola za Marekani milioni 1 kuchangia majengo 76 madogo, mengi yakiwa kwa matumizi huko Moshchun. Juhudi hiyo inaunga mkono ajira nchini Ukraine na ni endelevu kwa sababu majengo hayo yanaweza kutumika tena kwa madhumuni mengine. Lakini lililo muhimu zaidi, nyumba za moduli zimeleta athari ya haraka na kubwa katika maisha ya watu — na zinajenga hisia ya matumaini.
Haikuwa uamuzi wa kiholela kuzingatia Moshchun, ambayo kabla ya vita ilikuwa na idadi ya watu wapatao 1,500. Iko takriban kilomita 30 (maili 20) kaskazini mwa Kyiv, Moshchun ilipata uharibifu mkubwa sana katika miezi ya mwanzo ya vita. Takriban 85% ya majengo yake yaliharibiwa, na watu wengi waliuawa.
Wakati wanachama wa Rotary Club of Kyiv-City walipoanza kuziomba wilaya za Rotary kote ulimwenguni kusaidia nchi kujenga upya, walijua walihitaji kuelekeza juhudi zao mahali pamoja ili waweze kuleta mabadiliko yanayoweza kupimika mara moja.
Changia katika Mfuko wa Rotary Foundation wa Mwitikio wa Maafa ya Ukraine.
“Tuliamua kuangazia kijiji ili tuonekane na kuleta matokeo,” anasema Sergii Zavadskyi, katibu mtendaji/mkurugenzi wa Rotary Club of Kyiv-City, Ukraine, na mratibu wa mradi huo. “Vinginevyo, ingekuwa vigumu kutekeleza mradi huu kwa upande wa uratibu wa usafirishaji: kupeleka vifaa katika maeneo tofauti na kuwa na matokeo halisi katika sehemu nyingi.”
Wanachama wengine wa Rotary duniani kote walitambua kwamba kijiji hicho kingeweza kuwa mfano wa juhudi zinazofanana katika maeneo mengine ya Ukraine. Hilo ndilo lililowasukuma wanachama wa District 7910 (Massachusetts, USA) kuchangia nyumba mbili za moduli.
“Moshchun ni kiolezo,” anasema Roy Balfour, mwanachama wa Rotary Club of Shrewsbury, Massachusetts, na mwenyekiti wa Rotary Foundation wa District 7910. “Kwa hakika, suala si tu jinsi ya kuijenga upya Moshchun. Suala ni, unaijengaje upya nchi ya Ukraine?”
Njia moja ni kupitia nyumba za moduli. Vipande hivyo vilivyotengenezwa mapema ni sehemu muhimu ya juhudi za ujenzi upya kwa sababu kadhaa. Vingi hugharimu dola za Marekani 12,500 tu kila kimoja, na vinajumuisha mahitaji ya msingi kwa familia ya watu wanne: eneo la kuishi, jiko, bafu lenye choo na bomba la kuogea, na vitanda vya ngazi kwa watu wazima wawili na watoto wawili.
Nyumba za moduli zina faida nyingi ikilinganishwa na ujenzi mpya. Zikiwa ndogo na nyepesi, hukusanywa viwandani kabla ya kusafirishwa hadi maeneo ambako zitatumika. Zikifika huko, zinaweza kuinuliwa kwa urahisi na kuwekwa mahali pake kwa kreni. Kwa sababu hazihitaji wafanyakazi wenye ujuzi kuzifunga zikiwa eneo la mradi, zinafaa sana kwa maeneo ambako ujenzi mkubwa unahitaji kufanywa kwa wakati mmoja.
“Watu hawa walihitaji makazi, na walihitaji haraka,” anasema Howard Caskie, mwanachama wa Rotary Club of Limavady, Northern Ireland, na mwenyekiti wa Rotary Foundation kwa District 1160. “Kama wangejenga kwa njia ya kawaida, isingekuwa rahisi kujenga nyumba ndani ya muda tuliokuwa tukizungumzia. Tulikuwa tunazungumzia wiki nne kutoka kutokuwa na kitu hadi watu kuishi katika nyumba nzuri sana.”
District ya Caskie ilichangia nyumba mbili kwa familia katika eneo la Kyiv. Moja ilipelekwa kwa familia ya watu wanne na moduli kubwa zaidi ilipelekwa kwa familia ya watu 10.
“Ilikuwa nyumba nzuri sana, namaanisha nzuri kweli,” Caskie anasema. “Sikuamini kwamba ilitengenezwa na kuunganishwa haraka kiasi hicho.”
Mambo ya ndani ya nyumba ya moduli
Hisani: Sergii Zavadskyi
Mbali na kuwa yanayoweza kubinafsishwa, nyumba hizi ndogo pia ni za matumizi mengi. Kila nyumba hukopeshwa familia, badala ya kutolewa moja kwa moja. Kisha, mara nyumba ya kudumu ya familia inapojengwa upya, ile ya msimu inaweza kutumika tena.
“Nyumba ya msimu huenda kwa familia inayofuata, au labda hubadilishwa kuwa kituo cha matibabu au darasa,” Balfour anasema.
Makazi ya msimu pia hutumika kama mbadala wa kambi za wakimbizi kwa watu waliokoseshwa makazi, Zavadskyi anasema. Kwa kuwa moduli hizo zinaweza kuwekwa karibu popote – hata juu ya besimenti zilizopo na nafasi za kutambaa – zinawaruhusu wakazi kubaki kwenye au karibu na ardhi yao wenyewe.
“Hapo awali, njia kuu iliyotumiwa katika miji na majiji kwa watu waliopoteza makazi yao ilikuwa kuunda kambi,” Zavadskyi anasema. “Lakini tulifikiri kwamba kwa Moshchun haikuwa suluhisho zuri, kwa sababu kila mkazi wa kijiji angependa kubaki mahali fulani karibu na kiwanja chake cha ardhi. Kwa kuongezea, ukiunda kambi, unahitaji kupanga usambazaji maalum wa umeme kwa nyumba 100 au zaidi, na usambazaji wa maji. Ni mradi mkubwa sana.”
Wengi wa wanaopokea hupata maji kutoka kwenye visima vyao wenyewe, lakini umeme ni changamoto kubwa zaidi. Nyumba hizo hupashwa joto kwa paneli za umeme za kauri, lakini kwa kuwa umeme hukatika mara nyingi, wakazi walihitaji jenereta za akiba. Zavadskyi haraka alitoa wito wa kimataifa wa michango.
“Tulikuwa na matatizo makubwa sana ya kukatika kwa umeme, hasa katika maeneo ya vijijini,” anasema. “Ndiyo maana tuliandaa miradi ya ziada ya kusambaza jenereta kwa kila familia iliyo na moduli. Sasa nyingi ya familia hizi zina jenereta, kwa hiyo zinajitegemea. Ikiwa hakuna usambazaji wa umeme, jenereta inaweza – katika hali ya baridi kali – kutoa umeme wa kupasha joto.”
Balfour anataja faida moja zaidi ya nyumba za msimu: Hazisaidii tu wale wanaozipokea. Kwa sababu zinajengwa nchini Ukraine, pia zinatoa ajira pamoja na makazi.
“Neno ‘endelevu’ hutajwa sana katika Rotary, na hiki ndicho ninachoita endelevu,” Balfour anasema. “Ni mfumo endelevu ambao kupitia huo Waukraine wanaweza kusaidia kujenga upya – na si kijiji tu, bali pia nchi nzima. Wanaweza kutumia mfumo huohuo kujenga upya vijiji vingine – na labda baadhi ya nyumba hizohizo pia.”
Perehrestenko na familia yake walipokea nyumba yao ya msimu mnamo Septemba 2022. Anasema alilia kwa furaha aliporudi kwenye ardhi yake na kuikuta nyumba hiyo ndogo ikiwa tayari imewekwa.
Natalia Perehrestenko, binti yake, na mjukuu wake wakiwa na nyumba yao ya moduli
Picha: Sergii Zavadskyi
“Tulipoona kwenye ua, mahali ambapo hakukuwa na kitu, kwamba tulijengewa nyumba na tukaweza kurudi nyumbani, kwenye ua wetu wenyewe – hisia za ajabu kiasi gani!” anasema. “Ni furaha, ni machozi ya shangwe. Bila shaka ilitupa nguvu.”
Akiwa na matumaini hayo mapya, sasa anafanya mipango ya kujenga upya.
“Hakukuwa tena na ile hisia ya kukata tamaa na kutokujua cha kufanya baadaye,” anasema. “Tulipopata nyumba, ilikuwa kana kwamba tulipata nguvu za kuanza kufanya kazi kwenye ua, kusafisha vifusi. Mawazo ya kurejesha [nyumba yetu ya awali] yalianza kujitokeza. Kabla ya hapo, tulikuwa tumekata tamaa kabisa na hatukutaka kufanya chochote. Lakini tulihisi nguvu ya ‘nyumbani’ katika mahali petu pa asili. [Sasa] ni mahali pa kututia nguvu.”
Misaada ya nyumba za moduli kutoka klabu za Rotary ilifadhiliwa na ruzuku za kukabiliana na majanga.