Wanawake ni washiriki hai katika Rotary, wakihudumia jamii zao kwa idadi inayoongezeka na wakihudumu katika nafasi za uongozi ndani ya Rotary. Kura ya Baraza la Sheria ya mwaka 1989 ya kuwaruhusu wanawake kujiunga na klabu za Rotary duniani kote bado ni hatua muhimu katika historia ya Rotary.

"Wajumbe wenzangu, ningependa kuwakumbusha kwamba dunia ya mwaka 1989 ni tofauti sana na dunia ya mwaka 1905. Ninaamini kwa dhati kwamba Rotary inapaswa kuendana na dunia inayobadilika," alisema Frank J. Devlyn, ambaye baadaye alikuja kuwa rais wa RI mwaka 2000-01.

Kura hiyo ilifuatia juhudi za miongo kadhaa za wanaume na wanawake kutoka kote katika ulimwengu wa Rotary za kuruhusu wanawake kujiunga na klabu za Rotary, pamoja na kura kadhaa zilizokuwa za karibu katika mikutano ya awali ya Baraza.

Majibu kwa uamuzi huo yalikuwa makubwa sana: Kufikia Juni 1990, idadi ya wanawake Rotarian ilikuwa imeongezeka kwa kasi hadi zaidi ya 20,000. Idadi ya wanachama wanawake duniani kote ilifikia 195,000 mwezi Julai 2010 (takriban 16% ya Rotarian) na kuzidi 277,000 mwezi Julai 2020 (takriban 23%).

Kipaumbele cha juu cha Rotary ni kukuza na kuleta utofauti katika uanachama wetu ili kuhakikisha tunaakisi jamii tunazohudumia. Tunajua kwamba uwezo wetu wa kuongeza athari yetu na kupanua ufikiaji wetu huwa mkubwa zaidi watu wengi wanapoungana nasi, ndiyo sababu tunathamini utofauti, usawa na ujumuishaji. Rotary inasherehekea na kukaribisha mchango wa watu wa asili zote, bila kujali umri wao, kabila, mbari, rangi, uwezo, dini, hali ya kijamii na kiuchumi, utamaduni, jinsia, mwelekeo wa kingono na utambulisho wa kijinsia.

Mstari wetu wa muda unaangazia hatua muhimu za kihistoria na mafanikio ya kwanza katika uongozi wa juu ambayo yamesaidia kujenga utofauti mkubwa zaidi ndani ya Rotary. Viongozi hawa na wanachama wetu wote wanawake wanaleta mabadiliko chanya katika jamii duniani kote.

Mstari wa muda wa wanawake katika Rotary

1950

Pendekezo la kuondoa neno "male" kutoka Katiba ya Kawaida ya Klabu ya Rotary linawasilishwa na klabu ya Rotary nchini India kwa mkutano wa Baraza la Sheria katika Kongamano la Rotary la mwaka 1950.

1964

Ajenda ya Baraza la Sheria ina pendekezo lililowasilishwa na klabu ya Rotary nchini Ceylon (sasa Sri Lanka) la kuruhusu wanawake kujiunga na klabu za Rotary. Wajumbe wanapiga kura ya kuliondoa. Mapendekezo mengine mawili ya kuwaruhusu wanawake kustahili uanachama wa heshima pia yanaondolewa.

1972

Wanawake zaidi wanapoanza kufikia nafasi za juu katika taaluma zao, klabu zaidi zinaanza kushawishi kupokea wanachama wanawake. Klabu moja ya Rotary ya Marekani inapendekeza kuwaruhusu wanawake kujiunga na Rotary katika Baraza la Sheria la mwaka 1972.

1977

Mapendekezo matatu tofauti ya kuwaruhusu wanawake kujiunga na uanachama yanawasilishwa kwa Baraza la Sheria ili yazingatiwe katika Kongamano la Rotary la mwaka 1977. Klabu ya Brazil inatoa pendekezo tofauti la kuwaruhusu wanawake kuwa wanachama wa heshima.

Klabu ya Rotary ya Duarte, California, Marekani, inawaruhusu wanawake kuwa wanachama kinyume cha Katiba ya RI na Katiba ya Kawaida ya Klabu ya Rotary. Kwa sababu ya ukiukaji huu, uanachama wa klabu hiyo katika Rotary International unakatishwa mwezi Machi 1978. (Klabu hiyo ilirejeshwa mwezi Septemba 1986.)

1980

Bodi ya Wakurugenzi ya RI na klabu za Rotary nchini India, Sweden, Switzerland na Marekani zinapendekeza marekebisho ya kuondoa katika katiba na kanuni ndogo za RI na za klabu marejeo yote yanayowataja wanachama kuwa "male persons."

1983-86

Katika kesi iliyofunguliwa na klabu ya Duarte, Mahakama Kuu ya California mwaka 1983 inaamua kwa kuipendelea Rotary International, ikithibitisha sifa za uanachama zinazotegemea jinsia kwa klabu za Rotary za California. Mwaka 1986, Mahakama ya Rufaa ya California inabadilisha uamuzi wa mahakama ya chini, na kuzuia utekelezaji wa sharti hilo huko California. Mahakama Kuu ya California inakataa kusikiliza kesi hiyo, na inakatwa rufaa katika Mahakama Kuu ya Marekani.

1987

Tarehe 4 Mei, Mahakama Kuu ya Marekani inaamua kwamba klabu za Rotary haziwezi kuwazuia wanawake kujiunga kwa misingi ya jinsia. Rotary inatoa tamko la sera kwamba klabu yoyote ya Rotary nchini Marekani inaweza kuwapokea wanawake wanaostahili katika uanachama.

Klabu ya Rotary ya Marin Sunrise, California (zamani Larkspur Landing), inakabidhiwa hati tarehe 28 Mei. Inakuwa klabu ya kwanza baada ya uamuzi wa Mahakama Kuu ya Marekani kuwa na wanawake kama wanachama wa mwanzoni.

Sylvia Whitlock, wa Klabu ya Rotary ya Duarte, California, anakuwa rais wa kwanza mwanamke wa klabu ya Rotary.

1988

Mwezi Novemba, Bodi ya Wakurugenzi ya RI inatoa tamko la sera linalotambua haki ya klabu za Rotary nchini Canada kuwapokea wanachama wanawake kwa msingi wa sheria ya Canada inayofanana na ile iliyothibitishwa na Mahakama Kuu ya Marekani.

1989

Katika mkutano wake wa kwanza baada ya uamuzi wa mwaka 1987 wa Mahakama Kuu ya Marekani, Baraza la Sheria linapiga kura kuondoa sharti katika Katiba ya RI kwamba uanachama katika klabu za Rotary uwe wa wanaume pekee. Wanawake wanakaribishwa katika klabu za Rotary duniani kote.

1990

Kufikia Juni, kuna takriban 20,200 wanawake Rotarian duniani kote. The Rotarian linachapisha makala maalum kuhusu wanawake katika Rotary.

1995

Mwezi Julai, wanawake wanane wanakuwa magavana wa wilaya, wa kwanza kuchaguliwa katika nafasi hii: Mimi Altman, Gilda Chirafisi, Janet W. Holland, Reba F. Lovrien, Virginia B. Nordby, Donna J. Rapp, Anne Robertson na Olive P. Scott.

2005

Carolyn E. Jones anaanza muhula wake kama mwanamke wa kwanza kuteuliwa kuwa mdhamini wa The Rotary Foundation.

2008

Catherine Noyer-Riveau anaanza muhula wake kama mwanamke wa kwanza kuchaguliwa katika Bodi ya Wakurugenzi ya RI.

2012

Elizabeth S. Demaray anaanza muhula wake kama mweka hazina wa RI, mwanamke wa kwanza kuhudumu katika nafasi hii.

2013

Anne L. Matthews anaanza muhula wake kama mwanamke wa kwanza kuhudumu kama makamu wa rais wa RI.

2019

Brenda Marie Cressey anaanza muhula wake kama mwanamke wa kwanza kuhudumu kama makamu mwenyekiti wa The Rotary Foundation. Katika Aprili-Juni 2019 anahudumu kama mwenyekiti wa Foundation, mwanamke wa kwanza kuteuliwa katika nafasi hii.

2022

Jennifer Jones anaanza muhula wake kama rais wa kwanza mwanamke wa Rotary International.